Onam sözlüğü: temel kavramlar ve tanımlar

Aydınlatılmış onam nedir?

Aydınlatılmış onam, hastanın uygulanacak işlem, riskleri ve alternatifleri hakkında bilgilendirildikten sonra özgür iradesiyle verdiği rızadır. Sadece imza almak değil, hastanın anladığı bir bilgilendirmeyi gerektirir.

Dijital onam nedir?

Dijital onam, aydınlatılmış onam formunun elektronik ortamda (tablet veya telefon) okunup imzalandığı ve zaman damgasıyla kayda geçtiği süreçtir. Islak imzalı forma göre farkı, onamın ne zaman ve hangi içerikle alındığının ispatlanabilir olmasıdır.

Açık rıza (KVKK) nedir?

Açık rıza, KVKK’da belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayalı ve özgür iradeyle açıklanan onaydır. Sağlık verisi özel nitelikli kişisel veri olduğundan, işlenmesi kural olarak açık rıza gerektirir.

Onam, rıza, muvafakat ve açık rıza arasındaki fark nedir?

Aydınlatılmış onam tıbbi işleme, KVKK açık rızası ise kişisel verinin işlenmesine verilen onaydır. Rıza belgesi ve muvafakatname bu onayı gösteren yazılı belgelerdir. Ortak nokta, rızanın alındığını sonradan ispatlayabilmektir.

Uygulamada bu terimler sık karışır. Aşağıdaki tablo her birinin neyi ifade ettiğini özetliyor.

Aydınlatma (yükümlülüğü) nedir?

Aydınlatma, hekimin hastayı işlem, riskler, alternatifler ve işlemin yapılmamasının sonuçları hakkında anlayacağı bir dilde bilgilendirme yükümlülüğüdür. Geçerli bir onamın ön koşuludur.

Zaman damgası (TÜBİTAK) nedir?

Zaman damgası, bir elektronik verinin belirli bir anda var olduğunu ve sonradan değiştirilmediğini resmî ve dışarıdan doğrulanabilir biçimde kanıtlayan kayıttır. TÜBİTAK gibi yetkili bir otorite verdiğinde, ispat taraf beyanının ötesine geçer.

Güvenli elektronik imza nedir?

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na göre nitelikli sertifikaya dayalı güvenli elektronik imza, ıslak imza ile aynı hukuki sonucu doğurur. Biyometrik imza ve zaman damgasından farklı bir kavramdır.

Biyometrik imza nedir?

Biyometrik imza, imzanın basınç, hız ve ritim gibi kişiye özgü özelliklerinin dijital olarak kaydedilmesidir. Tek başına güvenli elektronik imza değildir; ancak zaman damgası ve denetlenebilir kayıtla birlikte güçlü bir delil oluşturur.

İspat yükü nedir?

İspat yükü, bir uyuşmazlıkta bir olguyu kanıtlama sorumluluğudur. Aydınlatılmış onamda ispat yükü genellikle hekim ve kliniktedir; bu yüzden onamın alındığını gösteren kayıt kritik önemdedir.

Islak imza nedir?

Islak imza, bir belgenin kâğıt üzerinde elle atılan imzasıdır. Geçerlidir, ancak tarihi ve içeriği sonradan tartışılabilir. Dijital onamdaki zaman damgası bu tartışmayı büyük ölçüde kapatır.